Eftirlitsstofnun EFTA (ESA) hefur í dag ákveðið að vísa tveimur málum gegn Íslandi til EFTA-dómstólsins vegna meintra óréttmætra takmarkana á frjálsri för launafólks og þjónustufrelsi.
Annað málið varðar synjun á flutningi starfstengdra lífeyrisréttinda sem áunnin eru á Íslandi til lífeyrissjóðs stofnana Evrópusambandsins (PSEUI).
Hitt málið varðar skerðingu á atvinnuleysisbótum vegna tímabundinnar dvalar bótaþega í öðru EES-ríki.
Þetta kemur fram í yfirlýsingu frá ESA.
ESA hóf rannsókn í fyrra málinu árið 2019 en það varðar synjum á fluttningi lífeyrisréttinda.
Árið 2019 barst ESA kvörtun frá íslenskum ríkisborgara sem starfaði hjá Flugöryggisstofnun Evrópu (EASA) og hafði verið synjað um flutning á starfstengdum lífeyri sem áunnin var á Íslandi til stofnana ESB.
mbl.is hefur fjallað um málið.
EES-samningurinn gerir íbúum EES EFTA-ríkjanna kleift að starfa hjá stofnuninni og kveðið er á um að starfsmannareglur Evrópusambandsins skuli gilda um starfsfólk stofnunarinnar. Þær reglur gera ráð fyrir möguleika á flutningi áunninna réttinda og því setur synjun á flutningi lífeyris hlutaðeigandi einstaklinga í verri stöðu en samstarfsfélaga þeirra frá öðrum EES-ríkjum.
Slík synjun getur þannig haft áhrif á vilja launþega til að nýta rétt sinn til frjálsrar farar, sem EES-samningurinn tryggir.
Ákvörðun ESA að vísa málinu til EFTA-dómstólsins fylgir í kjölfar formlegs áminningarbréfs sem sent var til Íslands í febrúar 2021 og rökstudds álits sem sent var í mars 2023.
Sem fyrr segir varðar seinna málið skerðingu á atvinnuleysisbótum vegna tímabundinnar dvalar bótaþega í öðru EES-ríki.
Í desember 2020 barst ESA kvörtun sem sneri að því að einstaklingur á atvinnuleysisbótum ætlaði sér að sækja tannheilbrigðisþónustu í öðru EES-landi. En honum var þá tjáð af Vinnumálastofnun að hann myndi hljóta skertar atvinnuleysisbætur sem miðuðust út frá lengd á dvöl hans í EES-ríkinu sem hann hygðist heimsækja.
mbl.is fjallaði einnig um málið á sínum tíma.
ESA tekur vissulega fram að Íslensk löggjöf kveði á um að atvinnulaus einstaklingur skuli vera búsettur og staddur á landinu til að eiga rétt á atvinnuleysisbótum. Eina undantekningin frá þeirri reglu er ef atvinnulaus einstaklingur er í atvinnuleit í öðru EES-ríki.
„EES-samningurinn gerir einstaklingum hins vegar einnig kleift að sækja heilbrigðisþjónustu í öðrum EES-ríkjum, en engin undanþága er veitt frá viðveruskyldu á Íslandi fyrir atvinnulausa einstaklinga,“ segir í yfirlýsingunni.
Atvinnuleysisbætur séu því ekki greiddar þá daga sem viðkomandi er erlendis að sækja sér heilbrigðisþjónustu. Til samanburðar eigi atvinnulaus einstaklingur fimm daga veikindarétt og geti sótt sér heilbrigðisþjónustu á Íslandi án þess að bætur séu skertar.
ESA telur að með því að skerða atvinnuleysisbætur í slíkum aðstæðum hafi Ísland ekki gætt að skuldbindingum sínum samkvæmt EES-samningnum að því er varðar réttinn til að sækja heilbrigðisþjónustu í öðrum EES-ríkjum.
ESA hafði áður sent íslenskum stjórnvöldum formlegt áminningarbréf í október 2022 og rökstutt álit í maí 2023.
Vísun mála til EFTA-dómstólsins er lokaskrefið í formlegu samningsbrotamáli ESA gegn Íslandi. EFTA-dómstóllinn mun nú dæma í málunum.