Grenlækur er þornaður upp á stórum kafla og hundruð sjóbirtinga hafa drepist. Víða eru fiskar í litlum pollum sem munu þorna og fleiri fiskar drepast á næstu sólarhringum. Þetta er umhverfisslys sem endurtekur sig nokkuð reglulega og síðast gerðist þetta vorið 2021 og þar áður 2016.
Vorið 2021 kom þessi staða upp undir lok maí mánaðar eða í byrjun júní. Á þeim tíma sögðu menn að miklu máli skipti að mikið af stærri fiskinum hefði verið gengið til sjávar og því mögulega hefði hluti stofnsins þá bjargast. Nú er þetta að gerast mánuði fyrr og ljóst að gríðarlegt tjón hefur orðið og líklegast hundruð fiska drepist.
Myndband sem Sporðaköst hefur séð sýnir fiska út um allt dauða í þurrum farvegi. Líklegt er að tjónið nú kunni að vera meira en blasti við vorið 2021.
Maros Zatko er staddur við Grenlæk en hann er leiðsögumaður og hefur aðstoðað veiðimenn víða í sjóbirtingsám í vor, eins og hann hefur gert undanfarin ár.
„Vatnsstaðan nú er lægri en var vorið 2021. Ástandið er verra en það var þá. Ég var að bjarga fiskum þá úr grunnum pollum og hef verið að reyna að gera það hér á hlaupum nú. Nú er tjónið meira óttast ég,“ sagði Maros í samtali við Sporðaköst.
Hann hefur ekki fengið neinn sér til aðstoðar við að bjarga því sem bjargað verður en hvetur áhugamenn um sjóbirting að koma austur ef þeir hafa tíma. Einhver rigning er í kortunum en óvíst hvað hún gerir mikið.
Fréttatilkynning frá Hafrannsóknastofnun í júní 2021 á eins vel við nú og þá. Vinsamlegast athugið að þetta er tilkynning frá 2021 en staðan nú er svipuð og jafnvel verri að mati Maros Zatko sem var við björgunarstörf þá og nú. Í júní 2021 skrifaði Hafrannsóknastofnun:
„Undir lok maímánaðar bárust Hafrannsóknastofnun fregnir af vatnsþurrð í Grenlæk í Landbroti. Við vettvangsskoðun á Grenlæk, 3. júní kom í ljós að efstu 11 km Grenlækjar á svæðinu ofan við Stórafoss eru þurrir. Þegar er ljóst að vatnalíf hefur orðið illa úti vegna vatnsþurrðarinnar nú, hafa þörungar, smádýr og fiskar drepist á öllu því svæði sem þornaði. Sérstaklega hefur sjóbirtingsstofninn orðið illa úti, þar sem nær öll seiði á svæðinu hafa drepist og þar með 2-3 seiðaárgangar.
Síðar mun koma í ljós hve alvarlegur skaði hefur orðið á fullorðnum sjóbirtingum, en líkur eru til að hluti stærri fiska hafi náð að forða sér neðar í lækinn þar sem vatn er enn til staðar. Farvegur lækjarins var að mestu skraufþurr og sást lítið sem ekkert vatn utan einstaka þornandi smápolla. Í stöku polli var að sjá lifandi fiska og ljóst að þeir eiga ekki langra lífdaga að vænta, taki vatn ekki fljótlega að renna að nýju.
Grenlækur er frjósamur lindarlækur með ríkulegu lífríki. Þar er einn stærsti sjóbirtingsstofn landsins og þar eru mjög verðmæt veiðihlunnindi. Vatnsbúskapur Grenlækjar er háður því að nægilegt vatn flæði úr Skaftá og út á Eldhraunið en ef svo er ekki þá á rennsli Grenlækjar til með að þrjóta. Rennslinu út á Eldhraun er stýrt.
Á því svæði sem nú er á þurru eru ein helstu hrygningar- og uppeldissvæði sjóbirtings í læknum. Árið 2016 var sambærileg vatnsþurrð í Grenlæk en þá var hluti sjóbirtingsstofnsins gengin til sjávar og skilaði sér til baka síðsumars og um haustið til hrygningar eftir að vatn var aftur tekið að renna. Í Grenlæk er starfræktur fiskteljari sem mun svara þeirri spurningu hversu margir fiskar koma til með að skila sér og þar með hversu alvarlegt ástand stofnsins er.
Finna þarf leiðir sem til frambúðar tryggja háa grunnvatnsstöðu í hraunum á svæðinu svo vatnsrennsli til lindarvatna verði nægt til að viðhalda vatnsrennslinu og því ríkulega lífríki og fiskgengd sem þar er að finna.“
Eins og fyrr segir var þetta skrifað 2021 og virðist eiga við einnig núna. Ekki hefur tekist að finna leiðir til frambúðar til tryggja háa grunnvatnsstöðu.
Það sem gerir þetta mögulega alvarlegra nú en árið 2021 er að þetta gerist fyrr að vori og því mikið af fiski enn í læknum og ekki gengið til sjávar.
Lengd á laxi | Veiðisvæði | Veiðimaður | Dagsetning Dags. |
---|---|---|---|
101 cm | Víðidalsá | Stefán Elí Stefánsson | 4. september 4.9. |
101 cm | Laxá í Dölum | Hafþór Jónsson | 27. ágúst 27.8. |
102 cm | Haukadalsá | Ármann Andri Einarsson | 23. ágúst 23.8. |
103 cm | Laxá í Aðaldal | Birgir Ellert Birgisson | 12. ágúst 12.8. |
103 cm | Miðsvæði Laxá í Aðaldal | Máni Freyr Helgason | 11. ágúst 11.8. |
101 cm | Laxá í Aðaldal | Agnar Jón Ágústsson | 10. ágúst 10.8. |
101 cm | Laxá í Aðaldal | Richard Jewell | 9. ágúst 9.8. |